THÁCH THỨC RẤT LỚN NẾU DỪNG DỰ ÁN ĐIỆN HẠT NHÂN NINH THUẬN

Theo đề nghị của Chính phủ, Quốc hội sẽ xem xét việc dừng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. PGS.TS Võ Văn Thuận, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Hạt nhân nhận định «có những thiệt hại buộc phải tính đến».

THÁCH THỨC RẤT LỚN NẾU DỪNG DỰ ÁN ĐIỆN HẠT NHÂN NINH THUẬN

Theo đề nghị của Chính phủ, Quốc hội sẽ xem xét việc dừng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. PGS.TS Võ Văn Thuận, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Hạt nhân nhận định «có những thiệt hại buộc phải tính đến».

* Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận có khả năng bị dừng lại. Với tư cách một chuyên gia ngành năng lượng nguyên tử, ông tiếp nhận thông tin này như thế nào?

— Đây là tin tôi không mong đợi. Chương trình điện hạt nhân là một chủ trương dài hạn tác động đến hàng trăm năm, không phải loại vấn đề có thể điều chỉnh theo những lý do, tình huống ngắn hạn.

Hơn 40 năm liên tục làm việc trong ngành này, tôi hiểu rõ, nếu không tiến hành dự án điện hạt nhân như kế hoạch đã định, sẽ dẫn đến những hệ lụy lâu dài. Điều này, nhiều chuyên gia đã từng phân tích.

Tôi cũng nghe nhiều dư luận rất cảm tính về sự nguy hiểm của điện hạt nhân và cường điệu vai trò của năng lượng tái tạo. Tôi mong Quốc hội sẽ xem xét việc này thật cẩn trọng trên cơ sở khoa học và khách quan để đưa ra quyết định sáng suốt vì tương lai phát triển lâu dài của dân tộc.

* Một trong những lý lo đưa ra để dừng dự án điện hạt nhân là giá thành cao, khó đạt hiệu quả kinh tế. Ông có thể nói gì về điều này?

— Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đã trả lời câu hỏi này. Các công nghệ hiện đại nhất mà Việt Nam định chọn như lò tiên tiến thế hệ 3+ có chất lượng công nghệ cao và bảo đảm an toàn hạt nhân nên giá thành cao hơn các loại lò khác.

Xét một cách định tính, đối với cả nhà máy điện hạt nhân đầu tiên vẫn có thể hạch toán kinh tế nếu đạt được thỏa thuận giá hợp lý.

Các nhà máy tiếp theo khi đã chủ động hơn trong xây dựng và vận hành, chắc chắn đạt hiệu quả kinh tế tốt, vì công nghệ mới như AS-2006 có ưu điểm là mật độ công suất cao (giảm suất đầu tư) và tuổi thọ nhà máy tăng từ 40 lên 60 năm.

Hiện nay, không chỉ các nước chủ công nghệ hiện đại như Nga, Mỹ xây dựng các nhà máy mới thế hệ 3+, mà các nước như Belarus cũng đang xây dựng nhà máy AS-2006.

Nếu so sánh với các nguồn năng lượng khác thì điện hạt nhân tuy đầu tư cao, nhưng lại có ưu điểm là phí vận hành thấp, vì trong giá thành đã tính đến cả các phí quản lý xử lý nhiên liệu, tháo dỡ nhà máy và bảo hiểm quốc tế.

Điện hạt nhân là công nghệ nhiệt điện duy nhất không phát thải CO2 và các sol khí, không có bụi và xỉ. Tất cả chất thải độc hại của nó đều được quản lý chặt chẽ trong chu trình nhiên liệu.

Khác với nhiệt điện than, tuy đầu tư rẻ nhất, nhưng phí vận hành cao, có các chi phí ngoại giá do phát thải ô nhiễm lớn, nếu được tính hết thì giá không phải là rẻ.

* Ông có thể cho biết nước ta đã đầu tư những gì cho các Dự án điện hạt nhân ở Ninh Thuận?

— Quốc hội phê duyệt tổng mức đầu tư khoảng 200,000 tỷ đồng để xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên với sản lượng điện còn lớn hơn hệ thống thủy điện Sơn La — Lai Châu.

Quy mô đầu tư rất lớn, nhưng mục tiêu đặc biệt quan trọng của Dự án là bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển bền vững, nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ.

Rất khó kiểm đếm các khoản đầu tư để có Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận như hôm nay, không chỉ là vấn đề kinh phí mà còn những khoản đầu tư trí tuệ có giá trị rất lớn cho các bước chuẩn bị…

Chúng ta đã hợp tác với hai đối tác là Liên bang Nga và Nhật Bản để thực hiện nhiều nghiên cứu quan trọng cả về lựa chọn công nghệ và đánh giá địa điểm. Chi phí cho các công tác này do phía đối tác ứng ra, mỗi hợp đồng khoảng 30–40 triệu USD (khoảng 800 tỷ đồng).

Ngoài ra, Việt Nam đã cùng với hai nước đối tác đầu tư một chương trình 10 năm gồm: khoảng 3,000 tỷ đồng cho đào tạo nhân lực, 200 tỷ đồng cho các công tác thông tin tuyên truyền, quảng bá kiến thức và cần một lượng kinh phí tương đương để nghiên cứu xây dựng một hệ thống pháp quy hạt nhân. Thực tế, đây là một chương trình đồng bộ, xây dựng hạ tầng cho ngành điện hạt nhân, không chỉ là dự án của một nhà máy điện hạt nhân đơn lẻ.

Tại địa điểm nhà máy điện hạt nhân từ cuối năm 2014 đã khởi công các hạng mục xây dựng hạ tầng phục vụ cho quá trình thực hiện dự án như: tiến hành nghiên cứu địa điểm xây dựng các hạng mục công trình nhà ở cho công nhân, chuyên gia, nhà điều hành dự án, hệ thống đường điện cho địa điểm nhà máy số 1, các đường giao thông nối tới điểm công trường.

Từ giữa năm 2015, công tác di dân tái định cư tại hai địa điểm xây dựng ở Ninh Thuận cũng đã được tiến hành.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường Lê Hồng Tịnh:

Về Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, việc chuẩn bị và giải phóng mặt bằng có gây lãng phí nhưng việc dừng là cần thiết, còn hơn triển khai tiếp tục, nhập máy móc thiết bị về, rồi đầu tư không hiệu quả thì hậu quả sẽ rất lớn.

Chúng ta có thể sử dụng mặt bằng xây nhà máy điện hạt nhân để xây dựng nhà máy điện sử dụng nguyên liệu khác, hoặc phát triển khu công nghiệp, nên không hoàn toàn lãng phí số tiền đã bỏ ra.

Trên thế giới có những quốc gia như Nam Phi, Đức cũng đầu tư nhà máy điện hạt nhân, chuẩn bị khởi công rồi vẫn dừng lại.

Tính đến nay, nước ta mới chi một phần kinh phí, ví dụ chỉ mới đang đào tạo khoảng 350 sinh viên tại Nga so với con số khoảng 2,500 người trong 10 năm liên tục tuyển sinh.

Chỉ riêng 5 năm gần đây, các tổ chức đa phương như Cơ quan NLNTQT (IAEA) hay các đối tác song phương như Nhật Bản, Mỹ, Pháp… đã đóng góp không ít công sức và tài chính giúp Việt Nam đào tạo cán bộ, từng bước xây dựng hệ thống pháp quy gồm: chỉnh sửa Luật Nguyên tử, xây dựng các quy chuẩn, tiêu chuẩn an toàn cho nhà máy điện hạt nhân, nắm bắt chuẩn bị đủ điều kiện tham gia hệ thống công ước quốc tế về năng lượng nguyên tử. Những thành quả đã đạt được là rất giá trị, thậm chí là vô giá.

* Theo ông, những tổn thất, hệ lụy nếu dừng dự án điện hạt nhân là gì?

— Dừng dự án điện hạt nhân không chỉ thiệt hại về kinh tế, mà sẽ gây nhiều khó khăn, tổn thất về năng lực khoa học công nghệ tầm văn hóa cao trong khi nước ta đang muốn xây dựng nền kinh tế tri thức.

Nước ta cũng phải đối mặt với sự xáo trộn trong các tổ chức, cơ quan liên quan với dự án, với cư dân địa phương tỉnh Ninh Thuận. Chưa nói đến những hậu quả bất lợi trong quan hệ hợp tác quốc tế vốn đã được xây dựng rất tốt đẹp trong những năm qua.

Chúng ta sẽ không thể thực hiện được những mục tiêu về đảm bảo an ninh năng lượng cho công nghiệp hóa — hiện đại hóa như đã dự tính. Các công việc đào tạo, nghiên cứu duy trì ngành khoa học công nghệ hạt nhân sẽ gặp khó khăn về lâu dài, nếu không có cú hích dự án điện hạt nhân.

Kiến thức chuyên ngành này rất cần thiết để giúp nước ta làm chủ tình hình khi mà các nước trên thế giới, nhất là ở khu vực châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ đều đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng điện hạt nhân, trong đó có nhiều nhà máy xung quanh biên giới nước ta.

Không có điện hạt nhân, khoảng trống đó sẽ được bù lấp chủ yếu bằng nhiệt điện than. Như vậy, nước ta có nguy cơ không thực hiện đúng cam kết tại COP21 về chống biến đổi khí hậu, cắt giảm khí nhà kính 8% vào năm 2030.

Ô nhiễm môi trường do các sol khí và bụi xỉ từ đốt than đẩy nước ta vào một tương lai giống như các trung tâm công nghiệp của Trung Quốc và Ấn Độ đang phải đối mặt. Đấy là những thách thức lớn khó có lời giải khác.

* Theo tính toán của ông, các nguồn nhiệt điện than và năng lượng tái tạo có đáp ứng đủ nhu cầu điện đang tăng rất nhanh và miền Nam có khả năng thiếu điện ngay từ năm 2018?

— Nếu không làm điện hạt nhân chúng ta sẽ phải tăng nhiệt điện than để bù vào sự thiếu hụt năng lượng. Nhưng tôi chắc chắn rằng năng lượng tái tạo cũng như nhiệt điện than không thể thay thế điện hạt nhân, vì giá thành cao, công suất manh mún và tính không liên tục.

Trong Quy hoạch 7 điều chỉnh, năng lượng tái tạo được chú trọng, tăng đáng kể tỷ phần so với Quy hoạch trước kia, nhưng vẫn phải có chính sách trợ giá đặc biệt. Cạnh đó, sản lượng nhiệt điện than tăng nhanh đến mức chiếm từ 33% năm 2015 sẽ lên 50% năm 2020 và đến 2030 tăng đến 55% tổng sản lượng điện. Như vậy, đến năm 2030 ta phải đốt khoảng 120 triệu tấn than, chủ yếu là than nhập khẩu.

Theo tôi, phương án tăng điện than quá lớn như vậy là rất kém khả thi. Nếu không ký được các hợp đồng mua và nhập khẩu than ổn định, nếu không có đủ hệ thống hạ tầng tiếp nhận than (cầu cảng, kho, bến bãi…), cũng đồng nghĩa với việc không đủ sức sản xuất điện năng đáp ứng cho phát triển kinh tế ngay từ năm 2018.

Một vấn đề hệ trọng khác là bảo đảm nguyên tắc phát triển bền vững, đặc biệt là bảo vệ môi trường. Nếu duy trì tỷ phần nhiệt điện than và tăng nhanh tổng sản lượng điện trong mấy chục năm tới, có nghĩa là nước ta đang đi vào một ngõ cụt của vấn đề ô nhiễm môi trường, gây phát thải lớn khí nhà kính, điều mà Trung Quốc đang gặp phải do đã dùng đến gần 80% nhiệt điện than.

Thực tế, nước ta bằng mọi cách phải sớm giảm đốt than bởi năng lượng tái tạo, với những hạn chế của nó, không thể thay thế nhiệt điện than.

Dư luận cho rằng không xây dựng điện hạt nhân vì sợ không an toàn, nhưng không biết mấy năm qua nước ta đã rất kiên trì nghiên cứu, thỏa thuận với các đối tác để lựa chọn công nghệ hiện đại, an toàn nhất thế giới. Theo đó, nhà máy điện hạt nhân số 1 sẽ sử dụng lò thế hệ 3+ AES-2006, đáp ứng các tiêu chuẩn Châu Âu, có khả năng loại trừ hoàn toàn các vụ tai nạn phát thải phóng xạ ra môi trường. Những công nghệ như vậy Trung Quốc và Ấn độ chưa có, trong khi cả hai nước đông dân nhất thế giới này đang rất quyết đoán trong việc xây dựng điện hạt nhân để thay thế nhiệt điện than.

Trên bình diện chung, vì mục tiêu an ninh năng và chống biến đổi khí hậu, theo dự báo của Tổ chức Năng lượng quốc tế (IAE) và Tổ chức Hợp tác phát triển kinh tế (OECD) dự báo tổng công suất điện hạt nhân thế giới sẽ tăng liên tục lên từ 390 Giga-Watt năm 2015 lên 930 Giga-Watt năm 2050. Phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam là phù hợp với xu thế chung đó.

* Cám ơn ông

 

Theo Hải Vân/báo Doanh nhân Sài Gòn

Flori-Flame

Hình như, nó sẽ được cậu học sinh lớp 2C trường phổ thông số 6 xây dựng vào năm 2030